علائم و نشانه‌های کمبود آهن
ما اصولاً زمانی کم خون هستیم که آهن موجود در بدن برای تولید مقدار لازمی از هموگلوبین کافی نیست. هموگلوبین مهمترین جزء سلول‌های قرمز خون است که وظیفه آن حمل اکسیژن به بافت‌های مختلف بدن است.
وقتی بدن آهن کافی برای تولید هموگلوبین را ندارد، تعداد سلول‌های قرمز خون کاهش می‌یابد و دریافت اکسیژن مورد نیاز برای بافت‌های بدن دشوار می‌شود که معمولاً باعث بروز خستگی و نفس تنگی می‌گردد.
گرچه آهن موجود در مواد غذایی می‌تواند کم خونی را جبران کند، اما اگر واقعاً کم خون باشید، علائم ناشی از فقدان آهن در رژیم غذایی نیست. کمبود آهن عمدتاً بیشتر به دلیل ناتوانی در جذب آهن، عوارض جانبی دارو شیمیایی یا بعد از عمل جراحی، تولید ناکافی سلول قرمز خونی یا از دست دادن خون است.
• تمایل به خوردن خاک!
افراد مبتلا به کم خونی شدید اغلب تمایل به خوردن مواد غیر خوراکی از قبیل: خاک، خاک رس، نشاسته ذرت، گچ‌های رنگی، مقوا و مواد شوینده دارند. پژوهشگران این حالت را پیکا یا هرزه خواری می‌نامند.
• ناخن‌های قاشقی شکل
داشتن ناخن‌های ضعیف و شکننده، می‌تواند نشان دهنده مشکل کمبود آهن در بدن شما باشد. همان طور که از نامش پیداست (در داخل ناخن فرورفتگی‌هایی وجود دارد، لبه‌های ناخن‌ها نازک و برآمده هستند) شکل ناخن مانند قاشق است.
انجمن پزشکان آکادمی آمریکا توصیه می‌کنند که بر روی افراد دارای کم خونی زمانی که عوامل دیگر ایجاد ناخن قاشقی در آنان مشخص نیست، آزمایش خون انجام دهند.
• ریزش مو
یکی دیگر از نشانه‌های کمبود آهن، ریزش موی سر است. اگرچه ریزش ۱۰۰ عدد تار مو در روز طبیعی است اما از دست دادن قابل توجه آن می‌تواند نشان دهنده مشکلات جدی در بدن باشد.
بر اساس مطالعات انجام شده در دانشگاه پزشکی تگزاس، زمانی که فولیکول‌های مو نتوانند اکسیژن کافی دریافت کنند، وارد دوره‌ی استراحت می شوند و تا زمانی که کم خونی رفع نشود به رشد ادامه نخواهند داد. اگر متوجه ریزش موی زیاد شدید، رژیم غذایی خود را تغییر دهید و از غذاهای سرشار از آهن استفاده نمایید.
• تورم زبان
یکی دیگر از نشانه‌های نه چندان مرتبط و غیر معمول تورم زبانی آتروفیک، که به عنوان زبان متورم و حساس شده شناخته می‌شود. کسی که دارای زبان متورم است زبانی صاف دارد در واقع برجستگی‌های سطح زبان بسیار متورم شده و ناپدید می‌شوند و حالت یک دست و پر التهاب پیدا می‌کند، تورم می‌تواند باعث مشکلات جویدن، بلع و یا صحبت کردن شود.
• تمایل دائمی برای خوردن یخ
مصرف مواد مضری که فاقد مواد مغذی می‌باشند و ولع مصرف یخ که شکل خاصی از پیکا (هرزه خواری) می‌باشد را(Pagophagia) می‌گویند. ولع در مصرف یخ از علائم شایع کمبود شدید آهن است.
• ترک خوردگی لب
حدود یک سوم افراد مبتلا به کمبود آهن به طور قطع نوعی ترک لب به نام تب خال گوشه‌ای لب می‌زنند که در قسمت کنار لب‌ها تاثیر می‌گذارد.
نه بدرستی می‌توانید غذا بخورید و نه حرف بزنید و یا فریاد بزنید. در مطالعه‌ای مشخص شده که ۳۵% افراد دارای تب خال گوشه‌ای لب به کمبود آهن مبتلا هستند. در این گونه موارد، می‌گویند که ترک گوشه لب را با درمان‌های خود سرانه و موضعی نمی‌توان برطرف کرد.
• داشتن احساس خستگی به طور مداوم
در حالی که خستگی می‌تواند نشانه بیماری‌های مختلف در بدن باشد، اما بهتر است در اینگونه موارد سطح آهن خود را بررسی کنید زیرا احساس خستگی یکی از علائم کمبود آهن در بدن است. بر اساس یافته‌های موسسه ملی خون، ریه و قلب، خستگی شایع‌ترین علامت کمبود آهن است و به این خاطر رخ می‌دهد که بدن نمی‌تواند اکسیژن را به خون حمل کند.
اگر شما در خون خود اکسیژن کافی نداشته باشید، خیلی زود خسته خواهید شد. علاوه بر این، سلول‌های قرمز خون در بدن ممکن است هموگلوبین کمتری از حد نرمال و طبیعی داشته باشد و همین امر نیز موجب ایجاد خستگی در بدن گردد.
• نکته
اگر به ابتلا به کمبود آهن مشکوک هستید، از پزشک‌تان بخواهید تا از شما آزمایش خون بگیرد. خود درمانی با مکمل‌های آهن و یا گرفتن رژیم غذایی غنی از آهن می‌تواند خطرناک باشد. آهن بیش از حد به مشکلاتی از قبیل پوکی استخوان و آسیب کبد می‌انجامد.

منبع: مجله علم ورزش